Przeglądy regałów magazynowych

Regały to jeden z niewielu elementów wyposażenia magazynu, który przez lata nikt nie sprawdza - aż do momentu, gdy dojdzie do wypadku. Tymczasem konstrukcja, która wygląda na sprawną, może mieć obniżoną nośność po serii uderzeń wózkiem. Norma PN-EN 15635 opisuje, jak kontrolować regały w eksploatacji, kto za to odpowiada i co zrobić z uszkodzonym elementem. W tym artykule tłumaczymy te zasady w praktycznej formie.

Dlaczego przegląd regałów magazynowych to obowiązek?

Przepisy BHP nakładają na pracodawcę obowiązek utrzymywania wyposażenia miejsca pracy w stanie zapewniającym bezpieczeństwo. Regał magazynowy jest takim wyposażeniem - a więc jego stan techniczny podlega kontroli tak samo jak stan wózka widłowego czy drabiny.

Sposób, w jaki należy tę kontrolę prowadzić, precyzuje norma PN-EN 15635, dotycząca eksploatacji i konserwacji urządzeń do składowania. To ona jest w praktyce punktem odniesienia dla inspektorów PIP, ubezpieczycieli i audytorów. Szerszy kontekst całej rodziny norm opisaliśmy we wpisie o normach PN-EN dla regałów magazynowych.

Znaczenie ma też kwestia czysto praktyczna: uszkodzony słup potrafi obniżyć nośność sekcji o kilkadziesiąt procent, mimo że gołym okiem regał wygląda normalnie. Zawalenie się jednego rzędu regałów paletowych zwykle pociąga za sobą sąsiednie sekcje - w efekcie strata to nie jeden regał, lecz cała alejka wraz z towarem.

Trzy poziomy kontroli według PN-EN 15635

Norma dzieli kontrolę regałów na trzy poziomy, które uzupełniają się nawzajem:

• Kontrola bieżąca (natychmiastowa) - prowadzą ją sami pracownicy magazynu w trakcie codziennej pracy. Każde uderzenie wózkiem, wygięty element czy wypadnięty zaczep należy niezwłocznie zgłosić osobie odpowiedzialnej. To najtańszy i najskuteczniejszy poziom kontroli, o ile pracownicy wiedzą, komu i jak zgłaszać.
• Przegląd wewnętrzny - wykonywany regularnie (zwykle raz w miesiącu, w intensywnie obsługiwanych magazynach częściej) przez wyznaczoną osobę z firmy. Obejmuje systematyczne obejście wszystkich rzędów i spisanie zauważonych uszkodzeń.
• Przegląd ekspercki - wykonywany nie rzadziej niż raz na 12 miesięcy przez osobę o odpowiednich kwalifikacjach technicznych, najczęściej spoza firmy. Kończy się pisemnym protokołem z oceną stanu konstrukcji i zaleceniami.

Roczny przegląd ekspercki nie zastępuje kontroli bieżącej. Większość poważnych uszkodzeń powstaje nagle - w wyniku uderzenia - i nie może czekać jedenastu miesięcy na wykrycie.

Kto odpowiada za stan regałów magazynowych w firmie?

Norma wprowadza pojęcie osoby odpowiedzialnej za bezpieczeństwo urządzeń do składowania. W praktyce jest to wyznaczony pracownik - kierownik magazynu, specjalista BHP albo brygadzista - który:

• przyjmuje zgłoszenia uszkodzeń od pracowników i prowadzi ich rejestr,
• wykonuje lub nadzoruje przeglądy wewnętrzne,
• decyduje o wyłączeniu uszkodzonej sekcji z użytkowania,
• zamawia części zamienne i nadzoruje naprawę,
• przechowuje dokumentację regałów: instrukcje, rzuty rozmieszczenia, protokoły.

Wyznaczenie takiej osoby na piśmie i przeszkolenie jej to jeden z pierwszych elementów, o które pyta audytor. Bez tego cały system kontroli jest tylko deklaracją.

Klasyfikacja uszkodzeń regałów - zielony, pomarańczowy, czerwony

PN-EN 15635 porządkuje ocenę uszkodzeń w trzystopniowej skali. To najbardziej praktyczna część normy, bo od razu wskazuje, co zrobić:

• Poziom zielony - ryzyko akceptowalne. Odkształcenia mieszczą się w dopuszczalnych granicach. Regał może pracować dalej, ale uszkodzenie zapisuje się w protokole i obserwuje przy kolejnym przeglądzie.
• Poziom pomarańczowy - ryzyko wymagające działania. Uszkodzenie przekracza granice tolerancji, ale nie grozi natychmiastowym zawaleniem. Sekcję należy rozładować, oznaczyć jako wyłączoną z użytkowania i naprawić w ustalonym, krótkim terminie. Do czasu wymiany elementu nie wolno jej ponownie obciążać.
• Poziom czerwony - ryzyko poważne. Wymagane jest natychmiastowe działanie: rozładunek prowadzony od najwyższego poziomu w dół, odgrodzenie strefy i wyłączenie sekcji z eksploatacji do czasu wymiany uszkodzonych elementów.

Przy ocenie słupów punktem odniesienia jest pomiar odkształcenia na odcinku jednego metra. Przyjmuje się orientacyjnie do około 3 mm dla wygięcia w kierunku belek (wzdłuż alejki) i do około 5 mm w płaszczyźnie ramy. W przypadku belek istotne jest, czy po odciążeniu wracają do pierwotnego kształtu - trwałe ugięcie oznacza element do wymiany, a dopuszczalne ugięcie robocze przyjmuje się zwykle na poziomie 1/200 rozpiętości. Wartości rozstrzygające zawsze podaje norma i dokumentacja producenta danego systemu.

Co dokładnie sprawdza się podczas przeglądu technicznego regałów magazynowych?

Dobrze przeprowadzony przegląd techniczny regałów magazynowych to nie oględziny „z daleka”, tylko przejście po liście punktów kontrolnych:

• pionowość ram i brak widocznych wygięć słupów,
• stan stężeń poziomych i skratowań ram,
• osadzenie belek w zaczepach i obecność zabezpieczeń przed wypięciem,
• kompletność i dokręcenie kotew mocujących do posadzki,
• stan stóp słupów - najczęstsze miejsce uderzeń wózkiem,
• obecność i czytelność tabliczek znamionowych z nośnością,
• obecność i stan odbojnic oraz ochron narożnych,
• prawidłowość ustawienia ładunku (wyśrodkowanie, brak wystawania poza obrys),
• brak przeciążeń i samodzielnych przeróbek konstrukcji,
• stan posadzki pod stopami słupów (pęknięcia, ubytki, nierówności),
• zachowanie szerokości alejek i dróg ewakuacyjnych.

Punkt dotyczący przeciążeń wymaga osobnej uwagi. Deklarowana nośność dotyczy równomiernie rozłożonego obciążenia - punktowe postawienie ciężkiego elementu na środku półki działa zupełnie inaczej. Zasady wyliczeń opisaliśmy szczegółowo we wpisie o tym, jak obliczyć nośność regału magazynowego.

Protokół przeglądu regałów - co powinien zawierać?

Protokół jest jedynym dowodem, że przegląd się odbył. Powinien obejmować:

• datę przeglądu oraz imię, nazwisko i kwalifikacje osoby wykonującej,
• identyfikację obiektu i konkretnych rzędów lub sekcji (najlepiej według rzutu z oznaczeniami),
• wykaz stwierdzonych uszkodzeń z przypisaną klasyfikacją i lokalizacją,
• zalecenia i terminy usunięcia usterek,
• informację o sekcjach wyłączonych z użytkowania,
• potwierdzenie wykonania napraw z poprzedniego przeglądu.

Protokoły warto przechowywać razem z dokumentacją regałów przez cały okres ich eksploatacji. Przy ewentualnym zdarzeniu to właśnie ta teczka rozstrzyga o odpowiedzialności.

Najczęstsze uszkodzenia regałów i ich przyczyny

W praktyce powtarza się kilka scenariuszy:

• Uderzenia wózkiem w stopę słupa - dominująca przyczyna w magazynach paletowych.
• Wypięte belki - efekt podnoszenia ładunku zbyt wysoko przy odkładaniu palety. Zapobiegają temu zabezpieczenia zaczepów, które muszą być kompletne.
• Brak lub poluzowanie kotew - często pomijane przy przestawianiu regałów na nowe miejsce.
• Samodzielne przeróbki - dospawane wsporniki, wycięte otwory, elementy z innego systemu. Każda taka zmiana unieważnia deklarowaną nośność.
• Przeciążenie półek - zwykle nie jednorazowe, lecz utrwalone jako codzienna praktyka, gdy zabraknie miejsca.

Naprawa czy wymiana elementu regału?

Zasada jest prosta: uszkodzonych elementów nośnych nie prostuje się ani nie spawa. Odkształcona stal ma zmienione właściwości, a naprawa spawalnicza w warunkach magazynowych nie przywraca pierwotnej wytrzymałości - jedynie maskuje problem. Uszkodzony słup, ramę lub belkę wymienia się na nowy element z tego samego systemu.

Dlatego przy zakupie regałów warto sprawdzić, czy producent zapewnia dostępność części zamiennych w kolejnych latach. W naszej ofercie regałów magazynowych oraz regałów paletowych poszczególne komponenty można dokupić pojedynczo, także po latach od pierwszej dostawy - dzięki czemu naprawa po uderzeniu sprowadza się do wymiany jednego elementu, a nie całej sekcji.

Jak pomagamy utrzymać regały w dobrym stanie

Produkujemy regały od 2006 roku i obsługujemy obiekty o różnej skali - od kilkunastu regałów w zapleczu po rozbudowane układy wysokiego składowania (przykłady znajdziesz w realizacjach regałów paletowych). Doradzamy przy doborze zabezpieczeń, dostarczamy części zamienne do naszych systemów i pomagamy ocenić, czy uszkodzony element nadaje się jeszcze do eksploatacji.

Jeśli przegląd wykazał uszkodzenia albo dopiero planujesz wdrożenie kontroli regałów w swoim magazynie, skontaktuj się z nami - pomożemy dobrać części zamienne i zabezpieczenia dopasowane do posiadanego systemu.

FAQ - przeglądy techniczne regałów magazynowych

Jak często trzeba wykonywać przegląd regałów magazynowych?

Przegląd ekspercki wykonuje się nie rzadziej niż raz na 12 miesięcy. Niezależnie od niego prowadzi się przeglądy wewnętrzne - zwykle raz w miesiącu - oraz bieżącą kontrolę przez pracowników, którzy zgłaszają uszkodzenia natychmiast po ich zauważeniu. W magazynach o dużym natężeniu ruchu wózków częstotliwość przeglądów wewnętrznych warto zwiększyć.

Kto może wykonać przegląd techniczny regałów?

Przegląd ekspercki powinna wykonać osoba o odpowiednich kwalifikacjach technicznych, znająca konstrukcję regałów i wymagania normy - najczęściej specjalista firmy zewnętrznej lub producenta. Przeglądy wewnętrzne prowadzi wyznaczony i przeszkolony pracownik firmy, odpowiedzialny za bezpieczeństwo urządzeń do składowania.

Czy przegląd regałów jest obowiązkowy?

Obowiązek wynika z ogólnych przepisów BHP nakazujących pracodawcy utrzymanie wyposażenia w stanie bezpiecznym dla pracowników. Norma PN-EN 15635 nie jest aktem prawnym, ale stanowi uznany standard określający, jak ten obowiązek realizować - i to do niej odwołują się kontrole oraz ubezpieczyciele przy ocenie należytej staranności.

Co zrobić z uszkodzonym regałem do czasu naprawy?

Sekcję należy rozładować, zaczynając od najwyższego poziomu, oznaczyć jako wyłączoną z użytkowania i zabezpieczyć przed ponownym załadowaniem. Przy uszkodzeniach poważnych dodatkowo odgradza się strefę wokół regału. Uszkodzonych elementów nośnych nie prostuje się ani nie spawa - wymienia się je na nowe komponenty z tego samego systemu.

Przeczytaj również

• Wyposażenie magazynu od zera krok po kroku
• Regały używane czy nowe - co wybrać i na co uważać?
• Regały wolnostojące - jaki regał wybrać do magazynu?